Omurgasızların Şaşırtıcı Yüzme ve Savunma Sistemleri
Omurgalılar, dünyadaki en hızlı koşan, en iyi yüzen ve en uzağa uçan canlılardır. Tüm bu yeteneklerin altında yatan temel etken, kemikler gibi sert malzemelerden yapılmış ve şeklini kaybetmeyen iskeletlerinin varlığıdır.
Bu kemikler, eklemlerin hareket etmesiyle sürekli hareketler sağlayan kasların kasılması ve bükülmesi için muazzam bir destek sağlar.
Ancak omurgasızlar, kemiksiz yapıları nedeniyle omurgalılara göre çok daha düşük hızlarda hareket ederler.
Mürekkep balıkları, balık olarak adlandırılmalarına rağmen vücutlarında kemik bulunmayan omurgasızlardır. Çok ilginç bir sistem sayesinde olağanüstü manevra kabiliyetlerine sahiptirler. Yumuşak vücutları, altında büyük miktarda suyun güçlü kaslar tarafından çekilip dışarı atıldığı ve geriye doğru kaçmalarını sağlayan kalın bir örtüyle kaplıdır.
Mürekkep balığındaki bu mekanizma oldukça karmaşıktır. Hayvanın başının her iki yanında cep benzeri açıklıklar bulunur. Su, bu açıklıklardan vücudunun içindeki silindir şeklindeki bir boşluğa çekilir. Ardından, başının hemen altındaki dar bir borudan büyük bir basınçla bu suyu dışarı fışkırtır ve bu da tepkisel kuvvetler sayesinde ters yönde hızla hareket etmesini sağlar.
Bu yüzme tekniği hem hız hem de dayanıklılık açısından son derece uygundur. Todarodes Pacificus adlı bir Japon mürekkep balığı, 2000 kilometrelik (1250 mil) göçünde yaklaşık 2 km/sa hızla yol alır. Kısa mesafelerde 11 km/sa hıza kadar çıkabilir. Bazı türlerin 30 km/sa hızı aştığı bilinmektedir.
Mürekkep balıkları, bu hızlı kas kasılmaları sayesinde çok hızlı hareketlerle avcılardan kaçabilirler. Hızları tek başına yeterli olmadığında, vücutlarında sentezlenen yoğun, koyu renkli bir mürekkep bulutu püskürtürler. Bu mürekkep, avcılarını birkaç saniyeliğine şaşırtır ve bu genellikle kaçmaları için yeterlidir. Mürekkep bulutunun ardındaki fark edilemeyen balıklar ise hemen oradan ayrılır.
Mürekkep balıklarının savunma sistemleri ve tepkisel yüzme stilleri, avlanma sırasında da işe yarar. Avlarına yüksek hızlarda saldırabilir ve onları kovalayabilirler. Son derece karmaşık sinir sistemleri, tepkisel yüzmeleri için gerekli olan kasılma ve esnemeleri düzenler. Buna bağlı olarak, solunum sistemleri de ideal durumdadır ve bu da jet itişi için gereken yüksek metabolizmayı sağlar.
Mürekkep balığı, tepkisel bir sistemle yüzen tek hayvan değildir. Ahtapotlar da bu sistemi kullanır. Ancak aktif yüzücüler değildirler; zamanlarının çoğunu derin denizdeki kayaların ve geçitlerin üzerinde dolaşarak geçirirler.
Ahtapotun iç derisi, üst üste binmiş çok sayıda kas katmanından oluşur. Bunlar, uzunlamasına, dairesel ve radyal olmak üzere üç farklı kas tipini oluşturur. Bu yapılar, birbirini dengeleyerek ve destekleyerek ahtapotun çeşitli hareketlerini sağlar.
Suyu dışarı atarken dairesel kaslar uzunlamasına kasılır. Ancak hacimlerini koruma eğiliminde oldukları için genişlikleri artar ve bu da normalde vücudu uzatır. Bu sırada, gerilen uzunlamasına kaslar uzamayı engeller. Radyal kaslar, mantonun kalınlaşmasına neden olan bu olaylar sırasında gergin kalır. Jet itkisinden sonra, radyal kaslar kasılır ve boyları kısalır, bu da mantonun incelmesine ve manto boşluğunun tekrar suyla dolmasına neden olur.
Mürekkep balığının kas sistemi, ahtapotunkine çok benzer. Ancak önemli bir fark vardır: Mürekkep balığında, ahtapotun uzunlamasına kasları yerine, tunik adı verilen bir tendon tabakası bulunur. Tunik, tıpkı uzunlamasına kaslar gibi, vücudun içini ve dışını kaplayan iki tabakadan oluşur. Bu tabakaların arasında dairesel kaslar bulunur. Radyal kaslar ise bunların arasında, dik bir konumda yer alır.
Editörün Notu:
Yüce Allah Kur’an-ı Kerim’de şöyle buyuruyor:
“O [Allah], gökleri görebildiğiniz şekilde direksiz olarak yarattı. Yere de sizi sarsmaması için sabit dağlar yerleştirdi ve orada her çeşit hayvanı yaydı. Gökten su indirip orada her türlü güzel bitkiyi bitirdik. Bu, Allah’ın yaratmasıdır. Haydi bana gösterin, O’ndan başkaları ne yarattı? Hayır, zalimler apaçık bir sapıklık içindedirler.” ( Lokman 31: 10-11)
Ve,
“Biz onlara hem ufuklarda, hem de kendi nefislerinde ayetlerimizi göstereceğiz; öyle ki, onun hak olduğu kendilerine apaçık belli olacaktır. Rabbin her şeye şahit olmakla kâfi değil mi? Hâlâ Rablerine kavuşacaklarından şüphe mi ediyorlar? Şüphesiz ki O, her şeyi kuşatıcıdır.” ( Fussilet 41: 53-54)
———
Kaynak: A.O
